पूर्व भारतीय प्रधानमन्त्री डा. मनमोहन सिंहको ९२ वर्षको २०२४ डिसेम्बर २६ मा निधन भएको छ। नयाँ दिल्लीको अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्थान (AIIMS) मा उपचारका क्रममा उनको मृत्यु भएको हो। स्वास्थ्य अवस्थामा समस्या आएपछि उनलाई अस्पताल भर्ना गरिएको थियो, तर चिकित्सकहरूको अथक प्रयासका बाबजुद उनले अन्तिम सास फेरेका थिए।
डा. सिंहको जन्म १९३२ सेप्टेम्बर २६ मा गाह, पंजाब (हाल पाकिस्तान) मा भएको थियो। १९४७ को विभाजनका बेला उनका परिवार भारत सरेका थिए। उनले अर्थशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गर्दै अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयबाट डक्टरेट उपाधि प्राप्त गरेका थिए। उनले संयुक्त राष्ट्र संघ र भारतको वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालयमा सल्लाहकारका रूपमा काम गरेका थिए।
१९९१ देखि १९९६ सम्म प्रधानमन्त्री पी.भी. नरसिंह रावको नेतृत्वमा अर्थमन्त्रीको रूपमा काम गर्दा डा. सिंहले भारतको अर्थतन्त्रलाई उदारीकरण र विश्वव्यापीकरणतर्फ डोऱ्याउने ऐतिहासिक सुधारहरू लागू गरे। २००४ मा उनी भारतको पहिलो सिख प्रधानमन्त्री बने र २०१४ सम्म लगातार दुई कार्यकाल प्रधानमन्त्रीको रूपमा देशको नेतृत्व गरे। उनको कार्यकालमा भारत-अमेरिका परमाणु सम्झौता र दीर्घकालीन आर्थिक प्रगति जस्ता महत्वपूर्ण उपलब्धिहरू हासिल भएका थिए।
डा. सिंहको सरलता, इमान्दारी, र बौद्धिकता उनको पहिचान थियो। राजनीतिक क्षेत्रका विभिन्न विचारधाराका व्यक्तिहरूले उनलाई आदर गरेका थिए। उनी पत्नि गुरशरण कौर र तीन छोरीहरूका साथ बाँचिरहेका थिए।
उनको अन्तिम संस्कारको विषयमा जानकारी आउन बाँकी छ।
डा. सिंहको निधनले भारतीय राजनीतिका एक युगको अन्त्य भएको छ। उनको योगदानले भारतको आर्थिक र राजनीतिक क्षेत्रमा गहिरो प्रभाव पारेको छ। देशलाई आर्थिक आधुनिकीकरण र विश्वव्यापी पहिचान दिलाउन उनको नेतृत्वको सम्झना सधैं गरिनेछ।
